Στα άδυτα των αρχείων

Μια παράξενη κατάρα γραμμένη στο εσωτερικό ενός βιβλίου του 1760 και μια εγκάρδια ευχή στο οπισθόφυλλό του αποκαλύπτουν δύο διαφορετικές όψεις της ιστορίας ενός αντιτύπου. Με αφορμή ένα σύγγραμμα του Θωμά Μανδακάση από τη Συλλογή Πεζάρου του ΙΠΑ/ΜΙΕΤ, εξερευνούμε τις διαδρομές ενός βιβλίου, των κτητόρων του και της πρόσληψης του Νεοελληνικού Διαφωτισμού.

Ένα κείμενο για την πτώση του Μεσολογγίου και την απελπισία των αγωνιστών που παρακολουθούσαν το «χρονικό ενός προαναγγελθέντος θανάτου» χωρίς να μπορούν να τον αποτρέψουν. Γράφτηκε με αφορμή δύο σύντομα σημειώματα από το αρχείο του Γεωργίου Σαχτούρη και δημοσιεύτηκε στον συλλογικό τόμο «21 ιστορίες για το 1821», που εξέδωσε η Ελληνική Αρχειακή Εταιρεία το 2021.

Ως σύμβολο της έναρξης της Ελληνικής Επανάστασης του 1821, η 25η  Μαρτίου αποτελεί τη σημαντικότερη εθνική επέτειο της χώρας. Η πορεία της, από τους πρώτους εορτασμούς των αγωνιστών μέχρι την επίσημη καθιέρωσή της και τη μορφή που έχει λάβει στις μέρες μας, παρουσιάζει ιδιαίτερο ιστορικό ενδιαφέρον.

Με αφορμή την αρχή της Μεγάλης Τεσσαρακοστής παρουσιάζουμε ένα πολύ ενδιαφέρον χειρόγραφο από τις συλλογές του Ιστορικού και Παλαιογραφικού Αρχείου ΜΙΕΤ, που μεταξύ άλλων περιλαμβάνει το Κανονάριο του Ιωάννη Νηστευτή.

Με αφορμή την εορτή των Τριών Ιεραρχών, το ΙΠΑ/ΜΙΕΤ παρουσιάζει ένα διδακτικό εγχειρίδιο αριστοτελικής λογικής από το χειρόγραφο Πεζάρου 33 (τέλη 18ου αι.), το οποίο αποτυπώνει τον κεντρικό ρόλο της λογικής στη λόγια παιδεία των νεότερων χρόνων. Το έργο, αδήλου συγγραφέα, αναπτύσσει συστηματικά τις βασικές μεθόδους της αριστοτελικής σκέψης — ορισμό, διαίρεση, συλλογισμό και απόδειξη — αναδεικνύοντας τη λογική όχι ως αφηρημένη θεωρία, αλλά ως ενεργό παιδευτικό εργαλείο. Η μελέτη του χειρογράφου φωτίζει τη διαχρονική σχέση φιλοσοφίας και εκπαίδευσης, σε πλήρη συνάφεια με το παιδευτικό ιδεώδες που συμβολίζει η εορτή των Τριών Ιεραρχών.

Στα τεκμήρια του Ιστορικού και Παλαιογραφικού Αρχείου του ΜΙΕΤ ξεδιπλώνονται πολύτιμες μαρτυρίες γύρω από την εορτή των Χριστουγέννων. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν δύο ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες αναφορές: η μία αφορά τον τόπο γέννησης του Ιησού στη Βηθλεέμ της Παλαιστίνης, όπως αυτός αποτυπώνεται σε εικονογραφημένο προσκυνηματικό χειρόγραφο, και η άλλη τον τρόπο εορτασμού της μεγάλης γιορτής στο πλαίσιο της εκκλησιαστικής πρακτικής, μέσα από τον ρητορικό και θεολογικό λόγο. Τα τεκμήρια αυτά δεν φωτίζουν μόνο ιστορικές όψεις της χριστουγεννιάτικης παράδοσης, αλλά παρουσιάζουν και ξεχωριστό παλαιογραφικό, φιλολογικό, ιστορικό και αισθητικό ενδιαφέρον.

Τον Απρίλιο του 1967, λίγες μόνο ημέρες πριν την επιβολή της Δικτατορίας των Συνταγματαρχών, ο Φοιτητικός Όμιλος Θεάτρου και Κινηματογράφου του ΑΠΘ έδινε την τελευταία θεατρική παράσταση της σύντομης ζωής του.

Ο Ιερός Ναός του Αγίου Δημητρίου στη Θεσσαλονίκη δεν είναι απλώς ο ναός του πολιούχου της πόλης· είναι η ίδια η ψυχή της. Ήδη από τη βυζαντινή περίοδο οι Θεσσαλονικείς καθιέρωσαν εορτασμούς προς τιμήν του αγίου, καθώς και μια μεγάλη εμποροπανήγυρη, τα Δημήτρια, συνδυάζοντας την πνευματική και την οικονομική ζωή της πόλης γύρω από το ναό, ο οποίος για αιώνες υπήρξε πόλος έλξης ντόπιων και ξένων. Η ιστορία του εκτείνεται σε δεκαπέντε αιώνες, καθρεφτίζοντας τις μεταμορφώσεις της Θεσσαλονίκης, καθώς φέρει πάνω του τα ίχνη όλων των ιστορικών περιόδων — ρωμαϊκής, βυζαντινής, οθωμανικής και νεοελληνικής. Στη σημερινή ανάρτηση παρουσιάζουμε φωτογραφίες του ναού από την περίοδο που χρησιμοποιήθηκε ως τζαμί έως την καταστροφική πυρκαγιά του 1917 και την εποχή της αναστήλωσης.