Το Ιστορικό και Παλαιογραφικό Αρχείο του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης (ΙΠΑ/ΜΙΕΤ) και το Κέντρο Έρευνας του Μεσαιωνικού και Νέου Ελληνισμού της Ακαδημίας Αθηνών (ΚΕΜΝΕ) οργανώνουν σειρά σεμιναριακών διαλέξεων από γνωστά μέλη της κοινότητας των μελετητών με θεματικές που σχετίζονται με τη μακραίωνη περίοδο από το 1204 έως τα προεπαναστατικά χρόνια (Ύστερο Βυζάντιο, Βενετοκρατία, Τουρκοκρατία), εποχή που άφησε βαθύ αποτύπωμα στην ιστορική διαδρομή του ελληνισμού. Εστιασμένες, μεταξύ άλλων, στις πολιτικές, κοινωνικο-οικονομικές, ιδεολογικές και πολιτισμικές εξελίξεις της περιόδου, οι διαλέξεις, πέρα από την εμπέδωση γνώσεων, αποβλέπουν στη διάδοση των νεότερων πορισμάτων από συστηματικές έρευνες σε αρχεία και βιβλιοθήκες της Ελλάδας και του εξωτερικού, όπως και στη διεύρυνση και εμβάθυνση των προβληματισμών. Οι διαλέξεις απευθύνονται στο επιστημονικό κοινό, ιστορικούς, φιλολόγους, ιστορικούς της τέχνης αλλά και σε προπτυχιακούς και μεταπτυχιακούς φοιτητές, διδάσκοντες στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση και, γενικά, σε κάθε ενδιαφερόμενο.
Θεματική 2025-2026
Εκκλησία, οικονομία και κοινωνία στον ελληνικό χώρο (1204-1821)
Οι σεμιναριακές διαλέξεις επικεντρώνονται στον ρόλο της Εκκλησίας και των εκκλησιαστικών καθιδρυμάτων σε κοινωνικο-οικονομικά περιβάλλοντα του βενετοκρατούμενου και του οθωμανοκρατούμενου ελληνικού χώρου. Στη θεματική μεταξύ άλλων εμπίπτουν: η διαδικασία συγκρότησης και η σύνθεση της περιουσίας που κατείχαν ορθόδοξες ή καθολικές επισκοπές και μονές στον αστικό και κυρίως στον αγροτικό χώρο (σπίτια, μύλοι, χωράφια, ελαιώνες, αμπελώνες, κήποι κ.ά.)· ο μηχανισμός διαχείρισης των ακινήτων· οι δαπάνες και τα έσοδα· οι σχέσεις των εκκλησιαστικών παραγόντων και των υπαλλήλων τους (επιστάτες, γραμματικοί, εισπράκτορες κ.ά.) με τον κόσμο της πόλης και της υπαίθρου, τους μισθωτές γαιών (καλλιεργητές, κτηνοτρόφοι), τους εργάτες, τους τεχνίτες και γενικά όσους εμπλέκονταν στη συντήρηση και εκμετάλλευση της περιουσίας· η εν γένει παρουσία της Εκκλησίας στην κατά τόπους οικονομική και, κατ’ επέκταση, κοινωνική ζωή.
6η ΔΙΑΛΕΞΗ
Τρίτη 17 Φεβρουαρίου 2026, 18:00
Ιστορικό και Παλαιογραφικό Αρχείο του ΜΙΕΤ
Π. Σκουζέ 3, 1ος όροφος (Πλ. Αγίας Ειρήνης, Αιόλου)
Η ανθεκτικότητα ενός μοναστηριού: Η Σιμωνόπετρα πριν και μετά την πυρκαγιά του 1580
ΟΜΙΛΗΤΕΣ
• Ηλίας Κολοβός, Διευθυντής Ερευνών στο Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών και μέλος του Εργαστηρίου Αθωνικών Μελετών
• μοναχός Κοσμάς Σιμωνοπετρίτης (Παναγιώτης Κυρανούδης), φιλόλογος, δρ Γλωσσολογίας ΑΠΘ
Καθοριστικό γεγονός στην ιστορία της Σιμωνόπετρας, του εντυπωσιακά κτισμένου αγιορειτικού μοναστηριού, υπήρξε η καταστροφική πυρκαγιά της 11ης Δεκεμβρίου 1580, η οποία στα οθωμανικά έγγραφα που διασώθηκαν από αυτή περιγράφεται ως «θεομηνία» και προκλήθηκε από κεραυνό. Στη διάλεξη θα παρουσιάσουμε την επικείμενη διπλωματική έκδοση των οθωμανικών εγγράφων της Σιμωνόπετρας, τα οποία τεκμηριώνουν το εδαφικό αποτύπωμα του μοναστηριού σε Μακεδονία, Θράκη και στον βόρειο νησιωτικό χώρο, την προσαρμογή της στο νομικό πλαίσιο του οθωμανικού θεσμού των βακουφιών, και ιδιαίτερα τις στρατηγικές ανοικοδόμησης και οικονομικής ανάκαμψης μετά την πυρκαγιά του 1580.
Ο Ηλίας Κολοβός είναι Διευθυντής Ερευνών στο Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών και μέλος του Εργαστηρίου Αθωνικών Μελετών. Έχει λάβει το διδακτορικό του δίπλωμα από το Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Υπήρξε Καθηγητής οθωμανικής ιστορίας στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης. Είναι εκλεγμένος Γραμματέας του Δ.Σ. του Διεθνούς Συλλόγου Οθωμανικής Κοινωνικής και Οικονομικής Ιστορίας (IAOSEH). Οι δημοσιεύσεις του αφορούν τα πεδία της μεσογειακής οικονομικής ιστορίας, της ιστορίας των νησιωτικών κόσμων, της ιστορίας των μοναστηριών, της ιστορίας των μεθορίων, της ιστορίας της υπαίθρου και της περιβαλλοντικής ιστορίας, καθώς και των κληρονομιών στο χώρο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Το τελευταίο του βιβλίο είναι το Στους καιρούς των σουλτάνων: Οι κοινωνίες της ελληνικής χερσονήσου υπό οθωμανική κυριαρχία (14ος-19ος αι.), Αθήνα, Ασίνη, β΄ έκδοση, 2024.
Ο μοναχός Κοσμάς Σιμωνοπετρίτης (Παναγιώτης Κυρανούδης) είναι μοναχός της Ιεράς Μονής Σίμωνος Πέτρας Αγίου Όρους και ερευνητής στους τομείς της Ιστορίας της Ελληνικής Γλώσσας και της Βαλκανικής Γλωσσολογίας, καθώς και ειδικός στα Ιστορικά Αρχεία του Αγίου Όρους (Βυζαντινά, Νεοελληνικά, Οθωμανικά, Σλαβονικά) και στην Αγιορειτική Ιστορία. Είναι κάτοχος Πτυχίου του Τμήματος Φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, με ειδίκευση στον Τομέα Γλωσσολογίας. Από το ίδιο Τμήμα έλαβε επίσης και Δίπλωμα Μεταπτυχιακών Σπουδών με θέμα: «Τουρκικά οικωνύμια της Ελλάδας: ετυμολογία – ερμηνεία, μορφολογική και φωνητική ανάλυση». Το κύριο έργο του είναι η διδακτορική του διατριβή με τίτλο: «Η μορφολογία των τουρκικών δανείων στη Νέα Ελληνική», η οποία εκδόθηκε από το Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών (Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη) το 2009. Έχει δημοσιεύσει επιστημονικές μελέτες και άρθρα για τοπωνύμια, ελληνικές, τουρκικές και σλαβικές διαλέκτους της Βαλκανικής Χερσονήσου, την ιστορία του Αγίου Όρους και των μετοχίων του, τη βυζαντινή ιστορία, την ιστορία τέχνης, θέματα δικαίου της εποχής της τουρκοκρατίας. Μαζί με τον Ηλία Κολοβό έχουν αναλάβει την έκδοση των οθωμανικών εγγράφων του Αρχείου της Ιεράς Μονής Σίμωνος Πέτρας.
Διοργανωτές
• Κώστας Λαμπρινός, Διευθυντής Ερευνών, Διευθύνων του ΚΕΜΝΕ/Ακαδημία Αθηνών
• Σταύρος Γριμάνης, Yπεύθυνος του ΙΠΑ/ΜΙΕΤ
