Το Ιστορικό και Παλαιογραφικό Αρχείο του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης (ΙΠΑ/ΜΙΕΤ) και το Κέντρο Έρευνας του Μεσαιωνικού και Νέου Ελληνισμού της Ακαδημίας Αθηνών (ΚΕΜΝΕ) οργανώνουν σειρά σεμιναριακών διαλέξεων από γνωστά μέλη της κοινότητας των μελετητών με θεματικές που σχετίζονται με τη μακραίωνη περίοδο από το 1204 έως τα προεπαναστατικά χρόνια (Ύστερο Βυζάντιο, Βενετοκρατία, Τουρκοκρατία), εποχή που άφησε βαθύ αποτύπωμα στην ιστορική διαδρομή του ελληνισμού. Εστιασμένες, μεταξύ άλλων, στις πολιτικές, κοινωνικο-οικονομικές, ιδεολογικές και πολιτισμικές εξελίξεις της περιόδου, οι διαλέξεις, πέρα από την εμπέδωση γνώσεων, αποβλέπουν στη διάδοση των νεότερων πορισμάτων από συστηματικές έρευνες σε αρχεία και βιβλιοθήκες της Ελλάδας και του εξωτερικού, όπως και στη διεύρυνση και εμβάθυνση των προβληματισμών. Οι διαλέξεις απευθύνονται στο επιστημονικό κοινό, ιστορικούς, φιλολόγους, ιστορικούς της τέχνης αλλά και σε προπτυχιακούς και μεταπτυχιακούς φοιτητές, διδάσκοντες στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση και, γενικά, σε κάθε ενδιαφερόμενο.
Θεματική 2025
Εκκλησία, οικονομία και κοινωνία στον ελληνικό χώρο (1204-1821)
Οι σεμιναριακές διαλέξεις επικεντρώνονται στον ρόλο της Εκκλησίας και των εκκλησιαστικών καθιδρυμάτων σε κοινωνικο-οικονομικά περιβάλλοντα του βενετοκρατούμενου και του οθωμανοκρατούμενου ελληνικού χώρου. Στη θεματική μεταξύ άλλων εμπίπτουν: η διαδικασία συγκρότησης και η σύνθεση της περιουσίας που κατείχαν ορθόδοξες ή καθολικές επισκοπές και μονές στον αστικό και κυρίως στον αγροτικό χώρο (σπίτια, μύλοι, χωράφια, ελαιώνες, αμπελώνες, κήποι κ.ά.)· ο μηχανισμός διαχείρισης των ακινήτων· οι δαπάνες και τα έσοδα· οι σχέσεις των εκκλησιαστικών παραγόντων και των υπαλλήλων τους (επιστάτες, γραμματικοί, εισπράκτορες κ.ά.) με τον κόσμο της πόλης και της υπαίθρου, τους μισθωτές γαιών (καλλιεργητές, κτηνοτρόφοι), τους εργάτες, τους τεχνίτες και γενικά όσους εμπλέκονταν στη συντήρηση και εκμετάλλευση της περιουσίας· η εν γένει παρουσία της Εκκλησίας στην κατά τόπους οικονομική και, κατ’ επέκταση, κοινωνική ζωή.
4η ΔΙΑΛΕΞΗ
Τετάρτη 10 Δεκεμβρίου 2025, 18:00
Ιστορικό και Παλαιογραφικό Αρχείο του ΜΙΕΤ
Π. Σκουζέ 3, 1ος όροφος (Πλ. Αγίας Ειρήνης, Αιόλου)
Οι μονές του Αγίου Όρους από το Βυζάντιο στους Οθωμανούς
ΟΜΙΛΗΤΗΣ
Κωστής Σμυρλής, Κύριος Ερευνητής, Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών / Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών.
Η ομιλία εξετάζει τις μονές του Αγίου Όρους ως ιδρύματα στενά συνδεδεμένα με την κεντρική εξουσία και διερευνά τις υπηρεσίες που παρείχαν στους ηγεμόνες σε ιδεολογικό και πρακτικό επίπεδο. Οι υπηρεσίες ιδεολογικού χαρακτήρα περιλάμβαναν τη νομιμοποίηση του ηγεμόνα, την προώθηση της πολιτικής ατζέντας του και την υποστήριξη των κυριαρχικών του δικαιωμάτων πάνω στην επικράτεια. Οι υπηρεσίες πρακτικής φύσης αφορούσαν στην άμυνα και την οικονομική ανάπτυξη μιας περιοχής. Ξεκινώντας από τις απαρχές του Αγίου Όρους ως μεγάλου μοναστικού κέντρου στα τέλη του 10ου αιώνα, η ομιλία επεκτείνεται σε όλη τη μεσαιωνική περίοδο με έμφαση στο πέρασμα από τη βυζαντινή στην οθωμανική περίοδο (14oς-15ος αι.).
Ο Κωστής Σμυρλής είναι Κύριος Ερευνητής στο Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών, όπου εργάζεται από το 2019. Κατέχει πτυχίο νομικής από τη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών (1992), Μ.Α. στις Βυζαντινές Σπουδές από το Πανεπιστήμιο του Μπέρμιγχαμ (1995), D.E.A. d’Histoire du Monde Byzantin et Post-Byzantin (1996) και διδακτορικό τίτλο από το Πανεπιστήμιο Paris I, Σορβόννη (2002). Προηγουμένως δίδαξε στο Πανεπιστήμιο του Βοσπόρου (Boğaziçi Üniversitesi) στην Κωνσταντινούπολη (2002-2006) και στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης (2006-2019). Οι δημοσιεύσεις του επικεντρώνονται στην κοινωνία, τους θεσμούς και την οικονομία του μέσου και ύστερου Βυζαντίου (10ος-15ος αι.), καθώς και στα έγγραφα και την ιστορία των μοναστηριών, ιδίως του Αγίου Όρους. Έχει δημοσιεύσει τη μονογραφία La fortune des grands monastères byzantins, fin du xe-milieu du xive siècle (2006) και είναι συνεκδότης των Actes de Vatopédi II και III (2006, 2019).
Διοργανωτές
• Κώστας Λαμπρινός, Διευθυντής Ερευνών, Διευθύνων του ΚΕΜΝΕ/Ακαδημία Αθηνών
• Σταύρος Γριμάνης, Yπεύθυνος του ΙΠΑ/ΜΙΕΤ
Πληροφορίες: 210 32 21 337 & ipa@miet.gr
