1η Ενότητα: Εισαγωγή στην Ελληνική Παλαιογραφία
2η Ενότητα: Η βυζαντινή περίοδος
3η Ενότητα: Μεταβυζαντινή και Νεότερη Περίοδος
4η Ενότητα: Παλαιογραφία & ψηφιακές εφαρμογές
Σκοπός του προγράμματος
Τα μαθήματα Ελληνικής Παλαιογραφίας αποσκοπούν στην καλλιέργεια της γνώσης και της έρευνας γύρω από την εξέλιξη, τη μορφή και τη λειτουργία της ελληνικής γραφής από την ύστερη αρχαιότητα έως τους νεότερους χρόνους. Ο συνδυασμός θεωρητικής διδασκαλίας και πρακτικής εξάσκησης σε αυθεντικά ή ψηφιοποιημένα χειρόγραφα προσφέρει στους φοιτητές τη δυνατότητα να αναπτύξουν δεξιότητες ανάγνωσης, περιγραφής, τεκμηρίωσης και ερμηνείας των γραφών, καθώς και να εξοικειωθούν με σύγχρονες ψηφιακές μεθόδους ανάλυσης και επεξεργασίας παλαιογραφικού υλικού.
Η διδασκαλία συνδυάζει παραδοσιακές και ψηφιακές προσεγγίσεις, εντάσσοντας την παλαιογραφία και στο ευρύτερο πλαίσιο των Ψηφιακών Ανθρωπιστικών Επιστημών. Με αυτόν τον τρόπο, ενισχύεται η δια βίου μάθηση και η ικανότητα των φοιτητών να προσαρμόζονται στις τεχνολογικές εξελίξεις, να συνεργάζονται σε διεθνές περιβάλλον και να προσεγγίζουν κριτικά τις πηγές του ελληνικού πολιτισμού.
Σε προσωπικό επίπεδο, το μάθημα καλλιεργεί ερευνητική αυτονομία και ευαισθησία απέναντι στη γραπτή πολιτιστική κληρονομιά. Σε κοινωνικό και επαγγελματικό επίπεδο, συμβάλλει στην ανάπτυξη δεξιοτήτων σχετικών με τη φιλολογία, τη βιβλιοθηκονομία, την αρχειονομία και τη διαχείριση πολιτιστικών δεδομένων. Παράλληλα, προάγει τις ανθρώπινες και δημοκρατικές αξίες της ισότιμης πρόσβασης στη γνώση, της συνεργασίας και του διαπολιτισμικού διαλόγου, ενισχύοντας την ενεργό πολιτότητα μέσα από την καλλιέργεια υπευθυνότητας, συμμετοχής και σεβασμού προς την πολιτισμική κληρονομιά και τη συλλογική μνήμη.
Μέσα από τη σύνδεση της κλασικής με την ψηφιακή προσέγγιση, τα μαθήματα Ελληνικής Παλαιογραφίας στοχεύουν να καταδείξουν ότι η γραφή —από τον πάπυρο έως τον ψηφιακό κώδικα— αποτελεί ζωντανό φορέα ιστορίας, ταυτότητας και συλλογικής μνήμης.
Το πρόγραμμα των μαθημάτων Ελληνικής Παλαιογραφίας ανταποκρίνεται στην αυξανόμενη ανάγκη για εξειδικευμένη γνώση και δεξιότητες στον τομέα της μελέτης, διαχείρισης και ψηφιακής τεκμηρίωσης της ελληνικής γραπτής κληρονομιάς. Σε μια εποχή όπου η πολιτιστική μνήμη συνυπάρχει με τις τεχνολογίες των ψηφιακών ανθρωπιστικών επιστημών, οι φοιτητές χρειάζονται εκπαίδευση που να συνδυάζει την παραδοσιακή φιλολογική κατάρτιση με τη σύγχρονη τεχνογνωσία.
Το πρόγραμμα είναι ανοικτό σε αποφοίτους Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, σε φοιτητές και αποφοίτους Τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, οποιουδήποτε τμήματος ή σχολής που σχετίζεται με την αρχαιογνωσία (με την ευρεία έννοια που περιλαμβάνει και το Βυζάντιο) και τις ψηφιακές ανθρωπιστικές επιστήμες ή τις επιστήμες των υπολογιστών, ή με τη μελέτη της ελληνικής γραφής, ή με την πολιτιστική κληρονομιά. Η συμμετοχή στα μαθήματα προϋποθέτει καλή γνώση της αρχαίας ελληνικής, και μια γενική ιστορική θεώρηση του αρχαίου και βυζαντινού κόσμου.
Απόκτηση Πιστοποιητικού
Μετά την επιτυχή ολοκλήρωση το πρόγραμμα παρέχει Πιστοποιητικό Εξειδικευμένης Επιμόρφωσης, διάρκειας 450 ωρών, που αντιστοιχούν σε 18 πιστωτικές μονάδες ECTS.
To εν λόγω πιστοποιητικό μπορεί να αξιοποιηθεί σε οποιαδήποτε προκήρυξη της οποίας τα κριτήρια αντιστοιχούν στα χαρακτηριστικά του προγράμματος.
Ενδεικτικά και όχι περιοριστικά/δεσμευτικά, στην παρούσα φάση οι απόφοιτοι του προγράμματος θα μπορούσαν με βάση το εν λόγω πιστοποιητικό να λάβουν:
– 2 Μόρια στο σύστημα διορισμών εκπαιδευτικών (ΦΕΚ Α/13/29-1-19)
– 1 Μόριο στη διαδικασία επιλογής στελεχών εκπαίδευσης (ΦΕΚ Α`136/03.08.2021)
– 2 Μόρια στο σύστημα μοριοδότησης του ωρομίσθιου εκπαιδευτικού προσωπικού στα Σχολεία Δεύτερης Ευκαιρίας (ΦΕΚ 3136/Β/19-7-2021)
– 10 Μόρια για μόνιμους διορισμούς εκπαιδευτικών ΤΕ και ΔΕ (ΦΕΚ B 1088/2-4-2019)
Γενικότερα, για θέματα ενδεχόμενης μοριοδότησης, οι ενδιαφερόμενοι/ες πρέπει να απευθύνονται στους αρμόδιους φορείς ή να εξετάζουν την εκάστοτε ισχύουσα νομοθεσία κατά την περίοδο που θα καταθέσουν/αξιοποιήσουν το Πιστοποιητικό.
Κόστος συμμετοχής
Το κόστος συμμετοχής ανέρχεται σε 250 €. Το ποσό αυτό καταβάλλεται σε 2 ισόποσες δόσεις των 125€, εκ των οποίων η πρώτη δόση κατόπιν υποβολής της αίτησης και έως την καταληκτική ημερομηνία υποβολής των αιτήσεων, η δεύτερη δόση έως 30/04/2026.
Μεθοδολογία υλοποίησης προγράμματος
• 42 Ώρες Εξ Αποστάσεως Σύγχρονη Διδασκαλία (2 διαλέξεις το μήνα)
• 219 Ώρες Παρακολούθησης Ασύγχρονου Εκπαιδευτικού Υλικού – Εξ Αποστάσεως Ασύγχρονη Διδασκαλία
• 12 Ώρες Πρακτική άσκηση*
Το ωρολόγιο πρόγραμμα θα διαμορφωθεί μετά την ενημερωτική συνάντηση εκπαιδευομένων και διδασκόντων η οποία θα πραγματοποιηθεί αμέσως μετά τη λήξη της προθεσμίας υποβολής αιτήσεων. Σε κάθε περίπτωση, θα υπάρχει η μέγιστη μέριμνα ώστε όλοι οι εκπαιδευόμενοι να μπορούν να παρακολουθούν απρόσκοπτα τα μαθήματα.
Το εκπαιδευτικό υλικό θα είναι αναρτημένο στην πλατφόρμα E-Class του Κ.Ε.ΔΙ.ΒΙ.Μ-Δ.Π.Θ. Η ασύγχρονη μορφή της διδασκαλίας που θα εφαρμοστεί σημαίνει ότι το εκπαιδευτικό υλικό θα είναι διαθέσιμο σε ειδική ηλεκτρονική πλατφόρμα. Έτσι, ο κάθε εκπαιδευόμενος μπορεί να μελετά το περιεχόμενο μέσω διαδικτύου σε διαφορετικό τόπο και χρόνο, επιλέγοντας ο ίδιος το ιδανικό για τις ανάγκες του μαθησιακό περιβάλλον και ρυθμό.
*Το Πρόγραμμα περιλαμβάνει δυνατότητα συμμετοχής σε πρακτική άσκηση η οποία θα πραγματοποιηθεί εκτός ΔΠΘ, στο Ιστορικό και Παλαιογραφικό Αρχείο του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης (ΙΠΑ ΜΙΕΤ), Π. Σκουζέ 3 (πλατεία Αγίας Ειρήνης), Αθήνα 105 58
Επικοινωνία: 210 3221337 ή αποστολή μηνύματος στην ηλεκτρονική διεύθυνση : ipa@miet.gr
Για περισσότερες λεπτομέρειες, αναλυτική περιγραφή και εγγραφή επισκεφτείτε τον σύνδεσμο εδώ.
Μεσαιωνική Λατινική Παλαιογραφία
Διδάσκων: Μιχάλης Κωνσταντίνου-Ρίζος
Στις τέσσερις πρώτες συναντήσεις του σεμιναρίου, μετά από μια σύντομη επισκόπηση των κύριων στοιχείων της λατινικής παλαιογραφίας, θα εξοικειωθούμε με τη μεσαιωνική στίξη, τις πιο κοινές συντομογραφίες και τη χρονολόγηση των χειρογράφων. Θα συζητήσουμε ζητήματα που αφορούν τους γραφείς, τα βιβλιογραφικά εργαστήρια, τις βιβλιοθήκες και τις πρακτικές ανάγνωσης στον Μεσαίωνα. Επιπλέον, θα εξετάσουμε την εξέλιξη της λατινικής γλώσσας κατά τη μεσαιωνική περίοδο και θα χρησιμοποιήσουμε έντυπα και ηλεκτρονικά εργαλεία για τη μελέτη των χειρογράφων.
Οι υπόλοιπες οκτώ συναντήσεις θα επικεντρωθούν στην ανάγνωση κειμένων από χειρόγραφα. Αφού παρουσιάσουμε τις επιμέρους λατινικές γραφές του μεσαίωνα, θα διαβάζουμε αποσπάσματα από αντιπροσωπευτικά χειρόγραφα. Σε κάθε συνάντηση θα αναλύουμε τα βασικά χαρακτηριστικά μιας συγκεκριμένης γραφής, τα οποία οι συμμετέχοντες θα έχουν τη δυνατότητα να παρατηρούν στο κείμενο που θα τους ανατίθεται να προετοιμάζουν κάθε εβδομάδα και το οποίο θα διαβάζουμε και θα σχολιάζουμε μαζί κατά την επόμενη συνάντηση.
Στο σεμινάριο μπορούν να συμμετάσχουν και όσοι έχουν παρακολουθήσει τα σεμινάρια Εισαγωγή στη λατινική παλαιογραφία και Λατινική παλαιογραφία το έτος 2025 (Φεβρουάριος—Mάρτιος), καθώς το διδακτικό υλικό ανανεώνεται.
Συνολικά: 12 μαθήματα (μέγιστος αριθμός απουσιών: 3)
Κάθε Τρίτη 5:30-7μμ. (από 10/2/2026 έως 12/5/2026)
Κόστος σεμιναρίου: 50 ευρώ
Εγγραφές εδώ
Ο Μιχάλης Κωνσταντίνου-Ρίζος είναι φιλόλογος-παλαιογράφος, απόφοιτος του ΕΚΠΑ και διδάκτωρ του Royal Holloway, University of London. Εκπαιδεύτηκε στην ανάγνωση βυζαντινών και μεταβυζαντινών χειρογράφων στο ΙΠΑ/MΙΕΤ από τον Αγαμέμνονα Τσελίκα. Έχει κάνει μεταδιδακτορικές σπουδές στη Βαρσοβία και στην Πάτρα και διδάξει λατινική γλώσσα και παλαιογραφία σε πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα της Ελλάδας και του εξωτερικού. Είναι συνεργάτης του ΙΠΑ/MΙΕΤ.
Παπυρολογία
Διδάσκουσα: Μυρτώ Μαλούτα
Το σεμινάριο διαρθρώνεται γύρω από μια σειρά θεματικών ενοτήτων μέσω των οποίων οι συμμετέχοντες/-ουσες έρχονται σε επαφή με την πρωιμότερη μορφή στην οποία σώζονται έργα της αρχαίας ελληνικής γραμματείας, καθώς και τα έγγραφα και τα αρχεία που πλαισίωναν τους θεσμούς διοίκησης της ελληνιστικής και ρωμαϊκής περιόδου. Έμφαση δίνεται στην πρακτική άσκηση, μέσω επιλεγμένων παραδειγμάτων και με τη βοήθεια διαδικτυακών εργαλείων, με στόχο οι συμμετέχοντες/-ουσες να αποκτήσουν βασικές γνώσεις σχετικά με τις τεχνικές ανάγνωσης, μεταγραφής και χρονολόγησης παπυρικών κειμένων, ενώ παράλληλα γίνονται αναφορές στην υλική διάσταση των τεκμηρίων και στις μεθόδους συντήρησής τους.
Συνολικά 12 μαθήματα (μέγιστος αριθμός απουσιών: 3).
Κάθε Πέμπτη 3:30-5μμ. (από 12/2/2025 έως 14/5/2025)
Κόστος σεμιναρίου: 50 ευρώ
Εγγραφές εδώ
Η Μυρτώ Μαλούτα σπούδασε Κλασική Φιλολογία στο University College του Λονδίνου και έλαβε διδακτορικό δίπλωμα στην Ελληνική Παπυρολογία από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης. Έκανε μεταδιδακτορική άσκηση και ανέλαβε διδακτικά καθήκοντα στο Μόναχο (2003-2004) και την Οξφόρδη (2004-2008). Το 2009 δίδαξε με σύμβαση Π.Δ. 407 Ρωμαϊκή Ιστορία στο Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Παν/μιου Κρήτης, ενώ το 2010 διετέλεσε υπότροφος του Ιδρύματος Μπότσαρη έχοντας ως βάση το Κέντρο Ελληνικής και Ρωμαϊκής Αρχαιότητος του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών. Το Νοέμβριο του 2010 εκλέχτηκε λέκτορας Ελληνικής Παπυρολογίας στο Τμήμα Αρχειονομίας, Βιβλιοθηκονομίας και Μουσειολογίας, όπου σήμερα υπηρετεί ως μόνιμη επίκουρη καθηγήτρια. Τα επιστημονικά της ενδιαφέροντα επικεντρώνονται στην Ελληνική Παπυρολογία και την Ιστορία της Ελληνορωμαϊκής Αιγύπτου.
