Ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος συνέβαλε ουσιαστικά στη διαμόρφωση της φυσιογνωμίας του ΕΛΙΑ και ιδιαίτερα στον προσανατολισμό του προς τη βιβλιογραφική έρευνα και την τεκμηρίωση, πεδία που θεωρούσε θεμελιώδη για τη μελέτη της νεοελληνικής γραμματείας. Πλαισιωμένο από τους κορυφαίους βιβλιογράφους της εποχής το ΕΛΙΑ υπηρέτησε τη βιβλιογραφία των νεοελληνικών σπουδών με αφοσίωση, παρέχοντας στην έρευνα όχι μόνο τις πηγές αλλά και πολύτιμες βιβλιογραφικές εκδόσεις.
Η σχέση του Δημήτρη Δασκαλόπουλου με το ΕΛΙΑ δεν περιορίστηκε στη διοικητική του συμμετοχή. Από το ΕΛΙΑ εκδόθηκαν βιβλιογραφικές μελέτες και ποιητικά έργα του, ενώ στα Αρχεία Λογοτεχνίας κατέθεσε μια ανεκτίμητη δωρεά: τα αποκόμματα, τα αντίγραφα δημοσιευμάτων και τα δελτία που είχε συγκεντρώσει για τη μνημειώδη Βιβλιογραφία Καβάφη (1886–2000), καρπό πολύχρονης, επίμονης και συστηματικής έρευνας.
Το ιδρυτικό Διοικητικό Συμβούλιο του ΕΛΙΑ. Καταστατικό ίδρυσης ΕΛΙΑ, Αθήνα, 1980.
Η Νέκυια, η τέταρτη ποιητική συλλογή του Δημήτρη Δασκαλόπουλου, εκδόθηκε από το ΕΛΙΑ το 1978, πριν από την επίσημη ίδρυσή του. Κυκλοφόρησε σε 400 αντίτυπα και ήταν ο πρώτος καρπός του κατοπινού εκδοτικού του προγράμματος. Είναι μάλιστα η μοναδική έκδοση του ΕΛΙΑ που δεν κοσμείται από τον κάνθαρο του λογοτύπου του.
Ακολούθησαν σημαντικές βιβλιογραφικές εκδόσεις του Δημήτρη Δασκαλόπουλου, όλες με την πάγια προσήλωσή του στην ακρίβεια, τη συστηματική καταγραφή και την ιστορική τεκμηρίωση, στοιχεία που χαρακτήρισαν ολόκληρο το έργο του.
Η Εργογραφία Σεφέρη (1931–1979): βιβλιογραφική δοκιμή ήταν ο δεύτερος τόμος της εκδοτικής σειράς «Βιβλιογραφία», την οποία διηύθυνε ο Κυριάκος Ντελόπουλος. Κυκλοφόρησε το 1979 σε 1.000 αντίτυπα και ήταν αφιερωμένη στη Μαρώ Σεφέρη. Σύμφωνα με τον συγγραφέα, η εργασία του ήταν μια συμβολή στη βιβλιογραφική προσέγγιση του έργου του ποιητή και δεν αποσκοπούσε στη συμπλήρωση της Βιβλιογραφίας Γιώργου Σεφέρη του Γ.Κ. Κατσίμπαλη.
Έναν χρόνο αργότερα, το 1980, εκδόθηκε στην ίδια σειρά το Γ.Κ. Κατσίμπαλης: βιβλιογραφία και 12 κριτικά κείμενα. Στον πρόλογο της έκδοσης, ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος επισημαίνει ότι η εργασία αυτή στόχευε στην αποτίμηση του έργου του Γ.Κ. Κατσίμπαλη και στην τεκμηριωμένη αναγνώριση της προσφοράς ενός από τους θεμελιωτές της νεοελληνικής βιβλιογραφίας.
Το 1981 το ΕΛΙΑ εξέδωσε σε 500 αντίτυπα τα Γράμματα στον Ερμόλαο: δυσκολίες γραμματικού, ποιητική συλλογή του Δημήτρη Δασκαλόπουλου, αφιερωμένη στον Μάνο Χαριτάτο.
Μία ακόμη συμβολή του Δημήτρη Δασκαλόπουλου στη σειρά «Βιβλιογραφία» υπήρξαν τα Βιβλιογραφικά Σικελιανού (1980–1982), που εκδόθηκαν το 1983. Στον πρόλογο της έκδοσης, γραμμένο τον Οκτώβριο του 1981, ο συγγραφέας επισημαίνει ότι μια διετία αποτελεί συνήθως περιορισμένο χρονικό διάστημα για βιβλιογραφική καταγραφή. Η συγκεκριμένη επιλογή υπήρξε, ωστόσο, συνειδητή, καθώς ο εορτασμός του «Έτους Σικελιανού» (1981) είχε προκαλέσει την έκδοση πλήθους δημοσιευμάτων και τη διοργάνωση πολλών εκδηλώσεων. Στόχος της εργασίας ήταν να αποτυπώσει τη συγκομιδή του «Έτους Σικελιανού», την οποία ο ίδιος ο Δασκαλόπουλος χαρακτήριζε ποσοτικά εντυπωσιακή, αλλά συχνά περιορισμένη ως προς τη συμβολή της στην έρευνα.
Το 1986 εκδόθηκε σε ανάτυπο από τα Τεύχη του Ε.Λ.Ι.Α. η μελέτη του, Βιβλιογραφικά Τίμου Μαλάνου: οι αυτοτελείς εκδόσεις και τα καβαφικά δημοσιεύματα. Την αφιέρωσε στον Αλεξανδρινό κριτικό Τίμο Μαλάνο και αξιοποίησε υλικό που είχε συγκεντρώσει για την υπό έκδοση τότε Βιβλιογραφία του Κ.Π. Καβάφη (1886–1986), ενώ άντλησε πολύτιμα στοιχεία και από το αρχείο Τίμου Μαλάνου που φυλασσόταν ήδη στο ΕΛΙΑ.
Ο Μάνος Χαριτάτος, η Μαρία Στασινοπούλου και ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος στα εγκαίνια του κτιρίου του ΕΛΙΑ, στην οδό Αγίου Ανδρέου 5 (1990). Αρχείο ΕΛΙΑ.
Το κείμενο του Δημήτρη Δασκαλόπουλου Μες στο σκοτάδι της καρδιάς – Δυο φίλοι: Η αλληλογραφία Γιώργου Σεφέρη – Τίμου Μαλάνου, δημοσιεύτηκε στο Πανόραμα του Ε.Λ.Ι.Α., το 1988. Εκεί παρουσίασε επιλεγμένες επιστολές από την αλληλογραφία των δύο ανδρών. Χαρακτηριστικό δείγμα της σχολαστικής ακρίβειας που διέκρινε το έργο του αποτελεί το «Υστερόγραφο» της δημοσίευσης:
Το σύνολο της αλληλογραφίας Γιώργου Σεφέρη και Τίμου Μαλάνου εκδόθηκε από τον ίδιο το 1990 (εκδόσεις Ολκός).
Το 1991 το ΕΛΙΑ προχώρησε στην ανατύπωση των τόμων Γ.Κ. Κατσίμπαλη, Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης. Α΄Πρώτες κρίσεις και πληροφορίες (1934) και Β΄Συμπλήρωμα βιβλιογραφίας (1938). Με την έκδοση αυτή επανήλθαν στο προσκήνιο οι δύο θεμελιώδεις βιβλιογραφικές εργασίες του Κατσίμπαλη για τον Παπαδιαμάντη, τις οποίες προλόγισε ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος με εισαγωγικό σημείωμα υπό τον τίτλο «Στέρεα θεμέλια».
Το 1998 ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος συμμετείχε στο λεύκωμα Ο σκιτσογράφος Ηλίας Κουμετάκης, το οποίο εκδόθηκε από το ΕΛΙΑ σε συνεργασία με τις εκδόσεις Άγρα. Στην έκδοση συμμετείχαν επίσης οι Αρχέλαος, Κ. Μητρόπουλος, Δ. Πόρτολος και Ο. Δημητρακόπουλος.
Το 2001 η συμβολή του στη συλλογική έκδοση του ΜΙΕΤ Οι φωτογραφίες του Γιώργου Σεφέρη ήταν σημαντική. Το λεύκωμα συγκεντρώνει φωτογραφίες του ποιητή από τα φοιτητικά του χρόνια στο Παρίσι (1918–1924) έως τις τελευταίες του εκδρομές στην Ελλάδα (1970) και εκδόθηκε για να συνοδεύσει την ομότιτλη έκθεση που διοργάνωσε το ΜΙΕΤ στο πλαίσιο του «Έτους Σεφέρη».
Η συμβολή του Δημήτρη Δασκαλόπουλου στη νεοελληνική βιβλιογραφία υπήρξε καθοριστική. Η σχέση του με το ΕΛΙΑ ήταν βαθιά και αδιάρρηκτη, θεμελιωμένη στην κοινή πίστη για την αξία της έρευνας και της διάσωσης της μνήμης. Ακόμη και μετά την αποχώρησή του από τη διοίκηση, παρέμεινε σταθερός ερευνητής των Αρχείων και της Βιβλιοθήκης του ΕΛΙΑ, συνοδοιπόρος και φίλος του Μάνου Χαριτάτου και του Δημήτρη Πόρτολου. Ιδιαίτερα συγκινητική και ουσιαστική στάθηκε η ομιλία του στην αφιερωμένη στον Μάνο Χαριτάτο εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στο Μουσείο Μπενάκη το 2013. Η τελευταία μας συνάντηση με τον Δημήτρη Δασκαλόπουλο, πολύτιμη ανάμνηση για το προσωπικό του ΕΛΙΑ, ήταν στην επίσημη καθιέρωση της Ημέρας Μάνου Χαριτάτου από το ΜΙΕΤ, τον Οκτώβριο του 2025.
Το Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο του ΜΙΕΤ τον αποχαιρετά με ευγνωμοσύνη και αγάπη. Ως ελάχιστο φόρο τιμής στο έργο και την προσφορά του, διαθέτει ελεύθερα στο κοινό την ηλεκτρονική μορφή της εξαντλημένης ποιητικής συλλογής του Νέκυια, της πρώτης έκδοσης στην ιστορία του ΕΛΙΑ.
Ευχαριστούμε θερμά τη σύζυγό του Μαρία Στασινοπούλου και τα παιδιά του για την άδεια να προσφερθεί δωρεάν η ηλεκτρονική μορφή της έκδοσης.
Μαρία Αρβανιτάκη, Σοφία Μπόρα, Κωνσταντίνα Σταματογιαννάκη
Ψηφιοποίηση έκδοσης (Νέκυια): Μαρία Κοκολογιάννη
ΕΛΙΑ/ΜΙΕΤ
