Δελτίο Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών, Τόμος 13ος, 1999-2000

Ο δέκατος τρίτος τόμος τον Δελτίου Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών συγκεντρώνει δύο κατηγορίες μελετών, που θεματολογικά αντιπροσωπεύουν τις δύο μεγάλες ενότητες των μικρασιατικών μελετών όπως αντιλήφθηκε και προσδιόρισε το εξειδικευμένο αυτό αντικείμενο της ιστορικής έρευνας το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών. Αφενός παρουσιάζονται εργασίες που μελετούν τον χώρο της ιστορικής ύπαρξης του μικρασιατικού ελληνισμού. Στον παρόντα τόμο η ενότητα αυτή αντιπροσωπεύεται από εργασίες για τα χριστιανικά μνημεία της Νοτιοδυτικής Μικράς Ασίας και για το μετόχι της Μονής Κουτλουμουσίου στην Ίμβρο. Η δημοσίευση των εργασιών αυτών αποτελεί και υπόμνηση της επείγουσας ανάγκης να καταγραφεί, να αποτυπωθεί και να μελετηθεί ο αρχαιολογικός πλούτος των χριστιανικών μνημείων του μικρασιατικού χώρου, ένα αίτημα που, για ποικίλους λόγους, δεν έχει κατορθώσει να προαγάγει συστηματικά η ελληνική επιστήμη.
Η δεύτερη ενότητα μελετών που συνθέτουν τον ανά χείρας τόμο αποτελείται από εργασίες για την ιστορική πορεία του προσφυγικού στοιχείου που συνέρρευσε στην Ελλάδα με την ανταλλαγή των ελληνοτουρκικών πληθυσμών. Η μεγάλη αυτή καμπή της ελληνικής ιστορίας καθιστά τη δεκαετία του 1920 την πραγματική αφετηρία της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας, διότι κατά την περίοδο αυτή, με την εγκατάσταση του προσφυγικού πληθυσμού της Μικράς Ασίας και της Ανατολικής Θράκης, δημιουργούνται οι δημογραφικές και κοινωνικές προϋποθέσεις της διαμόρφωσης της Ελλάδας τον 20ού αιώνα. Εκτός από τις μελέτες για τη διπλωματία της ανταλλαγής, που αντιπροσωπεύουν τάσεις της σύγχρονης ιστορικής έρευνας μεταξύ της νεότερης γενιάς που προσέρχεται στη θεραπεία της νεοελληνικής ιστορίας, με ιδιαίτερη ικανοποίηση ο παρών τόμος του Δελτίου φιλοξενεί το σημαντικό κείμενο του αειμνήστου ακαδημαϊκού Βασιλείου Κριμπά για την αγροτική εγκατάσταση των προσφύγων. Το κείμενο αυτό αποτελεί μνημείο του γιγαντιαίου έργου που συντελέσθηκε στον τομέα αυτό της κοινωνικής πολιτικής και αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα της σύγχρονης Ελλάδας.