Δελτίο Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών, Τόμος 5ος, 1984-1985

Μετά την έκδοση του τετάρτου τόμου του Δελτίου του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών ως ειδικού αφιερώματος στη Μικρασιατική Καταστροφή με την ευκαιρία της εξηκοστής επετείου της συνθήκης της Λωζάννης και της ανταλλαγής των πληθυσμών, ο πέμπτος τόμος επανέρχεται στην ευρύτατη θεματολογία των Μικρασιατικών σπουδών, που καλύπτει όλες τις πτυχές του ιστορικού βίου του ελληνισμού στη Μικρασιατική χερσόνησο από την αρχαιότητα έως την έξοδο του 1922-1924. Με ιδιαίτερη ικανοποίηση παρουσιάζουμε στον παρόντα τόμο του Δελτίου συνεργασίες εξωτερικών συνεργατών του Κέντρου που αναφέρονται στην ελληνιστική και βυζαντινή εποχή και συμβάλλουν στην ανάδειξη προβλημάτων και διαπλοκών της ιστορικής πορείας του Μικρασιατικού ελληνισμού, που δεν έχουν ως τώρα μελετηθεί. Η συνάντηση του εξελληνισμένου κόσμου της Μικράς Ασίας με τον χριστιανισμό στην όψιμη αρχαιότητα και η μεταφύτευση πολιτισμικών προτύπων από τη Μικρασιατική ενδοχώρα στην ελληνική χερσόνησο κατά τη μεσοβυζαντινή εποχή συνάπτονται με καίριας σημασίας ιστορικά και θεωρητικά ζητήματα, των οποίων η συζήτηση εντάσσεται τώρα στους επιστημονικούς προβληματισμούς του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών.
Ο δέκατος όγδοος αιώνας αποτελεί τη μεγάλη εποχή της ανάκαμψης, πολιτισμικής, κοινωνικής και δημογραφικής, του Μικρασιατικού ελληνισμού στους νεότερους χρόνους. Η μελέτη της εποχής αυτής έχει ήδη αναβαθμιστεί στη θεματολογία της έρευνας του Κέντρου. Ένδειξη της σημασίας που αποδίδουμε στη μελέτη της περιόδου είναι η δημοσίευση δύο εκτενών συνεργασιών για τις τουρκόφωνες εγκυκλίους των Πατριαρχών Κωνσταντινουπόλεως Παϊσίου Β’ και Ιεροσολύμων Χρυσάνθου Νοταρά και για τις επιπτώσεις των Ορλωφικών στη Μικρά Ασία αντίστοιχα. Πρόθεσή μας είναι να συνεχίσουμε και μελλοντικά τη σε βάθος διερεύνηση των συνθηκών και συντελεστών του συλλογικού βίου του Μικρασιατικού ελληνισμού κατά τον δέκατο όγδοο αιώνα.
Ο δέκατος ένατος αιώνας παραμένει εκ των πραγμάτων στο επίκεντρο των ερευνητικών μας προγραμμάτων και ενδιαφερόντων. Στην προσπάθεια συναγωγής και κωδικοποίησης των πηγών του πνευματικού βίου του Μικρασιατικού ελληνισμού παρουσιάζουμε το θεατρικό έργο του Μιχαήλ Μουσαίου, κορυφαίου εκπροσώπου του «καθυστερημένου Διαφωτισμού» στη Μικρά Ασία, που όχι μόνο μάς παραδίδει τις αντιλήψεις του συγγραφέα για την παιδεία του γένους αλλά αποτελεί και μνημείο της ελληνικής διαλέκτου της Λυκίας.
Στον τόμο αυτό του Δελτίου συνεχίζεται η παράδοση παρουσίασης ευρετηρίων και άλλων εργαλείων της έρευνας, που εγκαινιάστηκε στον πρώτο τόμο της περιοδικής έκδοσης του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών.