Η μορφή της γλώσσας, ομιλούμενης και γραπτής, είναι ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που απασχόλησαν τους Έλληνες διανοούμενους του 18ου και του 19ου αιώνα. Οι διάφορες θέσεις για αυτή οδήγησαν πολλές φορές σε συγκρούσεις τόσο μεταξύ πνευματικών όσο και μη πνευματικών ανθρώπων της εποχής. Για τις διάφορες απόψεις γύρω από το γλωσσικό ζήτημα της περιόδου του 18ου και του 19ου αιώνα, όπως και για τη σύνδεση της γλώσσας με τη γνωσιολογία, τις ιδέες του Διαφωτισμού και γενικότερα με το κοινωνικοπολιτικό πλαίσιο της εποχής έχει δημοσιευτεί ικανός αριθμός εργασιών. Υπάρχει όμως ένα ‘θολό τοπίο’ γύρω από τη γλώσσα του λαού, η οποία είτε αποτελεί αντικείμενο περιφρόνησης είτε συντάσσονται με αυτή κάποιοι διανοούμενοι της εποχής . Δεν είναι σαφές ποια ήταν η μορφή της, αν υπήρχε ένα είδος κοινής και αν οι διάφορες διάλεκτοι που συγκροτούσαν το σύνολο της νεοελληνικής έχουν συμβάλει στην πιθανή διαμόρφωσή της. Είναι επίσης ασαφές κατά πόσο οι διάφορες γραμματικές και τα λεξικά που είδαν το φως αυτή την περίοδο απεικόνιζαν τον πλούτο της υπάρχουσας γλωσσικής ποικιλίας και σε ποιο βαθμό η ελληνική είχε επηρεαστεί από άλλες γλώσσες με τις οποίες ήρθε σε επαφή κατά τη μακραίωνη πορεία της. Επομένως, υπάρχουν μεγάλα κενά σε ό,τι αφορά την ιστορία και τη διαμόρφωση της νεοελληνικής γλώσσας, τα οποία εγείρουν πολλά ερωτήματα, στα οποία δεν έχουν δοθεί έως σήμερα ικανοποιητικές απαντήσεις. Σημαντικό μέρος αυτών των κενών ευελπιστώ να καλύψει ο παρών συλλογικός τόμος , αν και παραμένει ζητούμενο μια συνολικότερη εικόνα της ελληνικής του 19ου αιώνα, με συστηματική αναφορά στη γλώσσα συγκεκριμένων τομέων, όπως της εκκλησίας, της λογοτεχνίας, της αλληλογραφίας και της επιστήμης.

(από το οπισθόφυλλο του βιβλίου)