Συμβολή στην ιστορία της εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής της κεντρικής Ελλάδος κατά το 16ο αιώνα

Η ιστορική έρευνα των δύο πρώτων αιώνων της οθωμανικής κατοχής, δηλαδή του 15ου και 16ου, παρουσιάζει σημαντικά κενά με αποτέλεσμα η σημασία της εποχής αυτής να έχει ιδιαιτέρως υποτιμηθεί. Το ίδιο και σε μεγαλύτερο βαθμό μάλιστα ισχύει και για την μελέτη της ιστορίας της εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής. Ειδικότερα, για την κεντρική Ελλάδα, όπου τα μνημεία της εποχής αυτής είναι πολλά και ενδιαφέροντα, μόνο σποραδικές μελέτες υπάρχουν. Μέρος του σημαντικού αυτού κενού στη βιβλιογραφία προσπαθεί να καλύψει το παρόν πόνημα, που ασχολείται με δύο αξιόλογα μνημεία του 16ου αιώνα στην κεντιρική Ελλάδα : Τη Μονή του Αγίου Βησσαρίωνος (Δούσικο) κοντά στην Πύλη Τρικάλων και τη Μονή του Οσίου Νικάνορος (Ζάβορδα)   στη περιοχή των Γρεβενών.

Σκοπός της μελέτης ήταν να παρουσιάσει κατ΄αρχήν μια άρτια εικόνα αυτών των δύο σημαντικών μονών του 16ου αιώνα και να εξεταστούν συστηματικά όλες οι πτυχές της ιστορίας της αρχιτεκτονικής τους. Η σημασία της Ζάβορδας έγκειται στο ότι πρόκειται για ένα από τα παλαιότερα χρονολογημένα καθολικά της Τουρκοκρατίας, και στο οποίο, για πρώτη φορά, δοκιμάζονται αρχιτεκτονικές λύσεις πάνω σε διάφορα θέματα, άλλες από τις οποίες θα εφαρμοστούν κατά κόρον και σε μεταγενέστερα μοναστήρια, ενώ άλλες αποτελούν σπάνιες ή και μοναδικές περιπτώσεις. Το καθολικό της Μονής του Δούσικου αποτελεί ένα λαμπρό κτήριο, κεντροβαρικά τοποθετημένο στην ιστορία της εποχής, το οποίο λόγω της μορφής του και της θέσης του επηρέασε σημαντικά τη δημιουργία ελάσσονων μονών στην περιοχή που εξετάζουμε.