Θρησκευτική τέχνη. Από τη Ρωσία στην Ελλάδα, 16ος-19ος αιώνας

Ο κατάλογος και η έκθεση για τη θρησκευτική τέχνη από τη Ρωσία στην Ελλάδα στο διάστημα μεταξύ 16ου και 19ου αιώνα είναι μια ευτυχής συνάντηση επιστημονικής έρευνας και μουσειακού χώρου, συνεργασία του Ινστιτούτου Μεσογειακών Σπουδών του ΙΤΕ και του Μουσείου Μπενάκη. Σκοπός του Ινστιτούτου Μεσογειακών Σπουδών είναι να προβάλλει την ιστορία και τον πολιτισμό της Ανατολικής Μεσογείου και της Μαύρης Θάλασσας. Οι Έλληνες υπήρξαν στο διάστημα του 16ου μέχρι τον 19ο αιώνα, οι κύριοι μεταφορείς του χερσαίου και θαλάσσιου εμπορίου της περιοχής, εγκατεστημένοι σε όλα τα λιμάνια αλλά και σε μεγάλες και μικρές πόλεις, κόμβους χερσαίας επικοινωνίας. Η ελληνική ήταν η διεθνής γλώσσα του εμπορίου, η Ορθοδοξία ο κοινός πολιτισμικός ορίζοντας. Ο άξονας Ρωσία-Μεσόγειος υπήρξε κεντρική αρτηρία πολιτισμικών ανταλλαγών: μαζί με τις πραμάτειες διακινούνταν και έργα τέχνης που θεωρούνταν “δικά μας”. Τα πλοία στην Κέρκυρα, την Κεφαλονιά, τη Χίο, τη Μυτιλήνη, την Πάτμο ή τη Θεσσαλονίκη, τα καραβάνια προς την Ήπειρο και τη Μακεδονία έφερναν πανέμορφες ρωσικές εικόνες και άλλα εκκλησιαστικά αντικείμενα για να κοσμήσουν μικρές και μεγάλες εκκλησίες, μοναστήρια, οικίες εύπορων.
Ο κατάλογος της έκθεσης, Θρησκευτική Τέχνη από τη Ρωσία στην Ελλάδα “16ος-19ος αιώνας”, αναδεικνύει την εξαιρετική έρευνα που διεκπεραίωσε η Δρ Γιουλιάνα Μπόιτσεβα ανά την Ελλάδα και προβάλλει όχι μόνο τον πλούτο της ρωσικής εκκλησιαστικής τέχνης αλλά και την υποδοχή τους μέσα στην ευρύτερη ενότητα που φέρνει η θάλασσα. Ο “Μόσχοβος” ως ιδεατή δύναμη-προστάτιδα των Ελλήνων στη διάρκεια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας παρεισέφρεε και μέσα από τη θρησκευτική λατρεία, στη βίωση του θρησκευτικού και τη διασύνδεσή του με την καθημερινότητα των ανθρώπων. Δεν θα μπορούσε να υπάρξει πιο κατάλληλος χώρος για να γίνει η έκθεση από το εξαιρετικό Μουσείο Μπενάκη, του οποίου οι δωρητές φέρουν τόσο έντονα τη σφραγίδα του κοσμοπολιτισμού, των πολιτισμικών ανταλλαγών και των διεθνών δραστηριοτήτων των Ελλήνων. Η έκθεση, που αξιοποιεί τα αποτελέσματα της πολυετούς έρευνας που ολοκλήρωσε η Γιουλιάνα Μπόιτσεβα στο Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών, δεν θα μπορούσε να γίνει χωρίς τη θαυμάσια και γόνιμη συνεργασία με την επιμελήτρια του Μουσείου Μπενάκη Αναστασία Δρανδάκη, η οποία ανέλαβε και τον γενικό συντονισμό της.
Η επιστημονική έρευνα για τη δημιουργία του παρόντος καταλόγου υποστηρίχτηκε από τον προκάτοχο μου καθηγητή Χρήστο Χατζηιωσήφ καθώς και από όλο το Διοικητικό Συμβούλιο του Ιδρύματος Έρευνας και Τεχνολογίας και τον τότε Πρόεδρο του καθηγητή Κώστα Φωτάκη. Χωρίς τα μέλη και το Διοικητικό Συμβούλιο του Μουσείου Μπενάκη δεν θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί η έκθεση και η έκδοση που τη συνοδεύει. Εκ μέρους του ΙΜΣ και των συναδέλφων μου, ευχαριστούμε θερμά για το θαυμάσιο αποτέλεσμα. (Τζελίνα Χαρλαύτη, Διευθύντρια ΙΜΣ-ΙΤΕ, Καθηγήτρια Ιονίου Πανεπιστημίου, από τον πρόλογο της έκδοσης)