Βυζαντινή Ναοδομία στη Νάξο

«Λίγοι είναι οι τόποι που διατηρούν ένα τόσο μεγάλο αριθμό βυζαντινών εκκλησιών σε τόσο περιορισμένη έκταση όσο η Νάξος. Ελάχιστοι από αυτούς σώζουν μνημεία όλων των περιόδων της βυζαντινής ιστορίας, από τον 5ο αιώνα μέχρι την κατάλυση της αυτοκρατορίας από τους Τούρκους. Η Νάξος όχι μόνον είναι ένας από τους τόπους αυτούς, αλλά ίσως και ο μοναδικός που διατηρεί τόσα μνημεία χρονολογούμενα στην πρώτη χιλιετία.

Το πλήθος των βυζαντινών ναών, που είναι κατάσπαρτοι στο εσωτερικό του νησιού, στις βραχώδεις βουνοπλαγιές ή στα εύφορα λιβάδια, εντυπωσιάζει το μελετητή της βυζαντινής αρχιτεκτονικής, στην πρώτη κιόλας επίσκεψη.

[…] Ο γενικός χαρακτήρας της αρχιτεκτονικής είναι κατά κοινή ομολογία επαρχιακός και συντηρητικός. Τα μέσα με τα οποία κτίστηκαν οι ναοί είναι περιορισμένα και οι προθέσεις τους, με ελάχιστες εξαιρέσεις, δεν είναι υψηλές. Εξετάζοντας την τυπολογία, την κατασκευή και τις μορφές διαπιστώνονται, εκ πρώτης όψεως, πολλά κοινά χαρακτηριστικά που συνθέτουν ένα ιδιαίτερο αρχιτεκτονικό ιδίωμα. Εύλογα γεννώνται ερωτήματα όπως τα ακόλουθα: Πρόκειται για ένα ιδίωμα τοπικό; Ποια είναι η σχέση του με τα γνωστά αρχιτεκτονικά ρεύματα του Βυζαντίου; Πού και πώς δημιουργήθηκε; Ακολουθεί κάποια εξελικτική πορεία και, αν ναι, ποια είναι τα στάδια της εξέλιξής του; Η εργασία που ακολουθεί είναι μία συμβολή στην προσπάθεια απάντησης αυτών των ερωτημάτων. Ταυτόχρονα, είναι μία συμβολή στη μελέτη της μετεξέλιξης της βυζαντινής ναοδομίας στην επαρχία της αυτοκρατορίας από την παλαιοχριστιανική στη μέση βυζαντινή περίοδο.»

(από την εισαγωγή του βιβλίου)